از این که از سویق به عنوان طعام مرسلین یا نبیین یاد شده است می توان نتیجه گرفت؛ انبیا قبل از پیامبر اسلام به مصرف سویق مبادرت ورزیده و به قومشان نیز سفارش می­ فرموده­ اند. بررسی روایات ائمه ـ صلوات الله علیهم أجمعین ـ دلالت می­ کند بر این که سویق در بالاترین حد ممکن بین مردم رایج و معروف بوده است. از جمله روایاتی است که دربارۀ ربا وارد شده است. شارع وقتی مصادیق هر موضوعی را برمی شمارد باید عقلاً به موارد مبتلابه مردم اشاره کند؛ یعنی مردم آن­چه را که با آن زندگی می­کنند ولی حکم آن را نمی­دانند از امام سؤال می­کنند.

مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ مَا تَقُولُ فِی الْبُرِّ بِالسَّوِیقِ‏ فَقَالَ مِثْلًا بِمِثْلٍ لَا بَأْسَ بِهِ قُلْتُ إِنَّهُ یَکُونُ لَهُ رَیْعٌ أَوْ یَکُونُ لَهُ فَضْلٌ فَقَالَ أَ لَیْسَ لَهُ مَئُونَهٌ قُلْتُ بَلَى قَالَ هَذَا بِذَا وَ قَالَ إِذَا اخْتَلَفَ الشَّیْئَانِ فَلَا بَأْسَ مِثْلَیْنِ بِمِثْلٍ یَداً بِیَدٍ.[۱]
محمد بن مسلم از امام باقر(ع) روایت می­کند: به حضرت گفتم نظرتان را درباره معاوضه گندم با سویق بفرمایید. حضرت فرمود: اگر هم­وزن باشد اشکال ندارد. گفتم آیا در این معامله، سود یا اضافه مال وجود دارد؟ فرمود: آیا هدف از آن ارتزاق نیست؟ گفتم بله. فرمود: این سود در مقابل آن سود. و فرمود: اگر دو کالا باهم تفاوت داشته باشند، معاوضه آن­ها به صورت هم­وزن اشکال ندارد.

عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ: الحِنْطَهُ بِالدَّقِیقِ مِثْلًا بِمِثْلٍ وَ السَّوِیقُ‏ بِالسَّوِیقِ‏ مِثْلًا بِمِثْلٍ وَ الشَّعِیرُ بِالْحِنْطَهِ مِثْلًا بِمِثْلٍ لَا بَأْسَ بِهِ.[۲]
امام باقر(ع) فرمودند: مبادله گندم با آرد، و سویق با سویق، و جو با گندم درحالی که هم وزن باشند اشکالی در مبادله آنها نیست.

عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ ع قَالَ‏ الدَّقِیقُ بِالْحِنْطَهِ وَ السَّوِیقُ‏ بِالدَّقِیقِ مِثْلًا بِمِثْلٍ لَا بَأْسَ بِهِ.[۳]
از امام باقر علیه السلام که فرمودند : مبادلۀ آرد با گندم، و سویق با آرد، درحالی که هم وزن باشند اشکالی ندارد.

سویق همچنین از مصادیق مهریۀ متعه، کفارۀ کنده شدن مو در احرام و کم ترین مقدار حلیت نکاح دائم به شمار رفته است. بنابراین سویق باید در دسترس بوده باشد که شخص می توانسته در اولین فرصت و بدون معطلی در این گونه موارد، آن را بپردازد.

عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع- عَنْ أَدْنَى مَهْرِ الْمُتْعَهِ مَا هُوَ قَالَ کَفٌّ مِنْ طَعَامٍ دَقِیقٍ أَوْ سَوِیقٍ‏ أَوْ تَمْرٍ. [۴]
ابا بصیر می گوید از امام صادق علیه السلام دربارۀ کم ترین مقدار مهریۀ متعه سؤال کردم. امام فرمود: یک کف از آرد یا سویق یا خرما.

قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع‏ إِذَا وَضَعَ أَحَدُکُمْ یَدَهُ عَلَى رَأْسِهِ أَوْ لِحْیَتِهِ وَ هُوَ مُحْرِمٌ فَسَقَطَ شَیْ‏ءٌ مِنَ الشَّعْرِ فَلْیَتَصَدَّقْ بِکَفَّیْنِ مِنْ کَعْکٍ أَوْ سَوِیقٍ‏.[۵]
امام صادق علیه السلام فرمودند: اگر یکی از شما در حالی که محرم است، دستش را بر سرش یا محاسنش بگذارد و مقداری از موهایش بریزد، باید به اندازه دو کف کیک یا سویق صدقه بدهد.

أَبو عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا تَزَوَّجَ الرَّجُلُ الْمَرْأَهَ فَلَا یَحِلُّ لَهُ فَرْجُهَا حَتَّى یَسُوقَ إِلَیْهَا شَیْئاً دِرْهَماً فَمَا فَوْقَهُ أَوْ هَدِیَّهً مِنْ سَوِیقٍ‏ أَوْ غَیْرِهِ. [۶]
امام صادق علیه السلام فرمودند: زمانی که مردی با زنی ازدواج کند، زن بر مرد حلال نمی­شود مگر این­که درهمی یا بیشتر از آن یا هدیه­ای مثل سویق یا غیر سویق به او بپردازد.

اضافه بر این همواره شارع از قوت غالب برای پرداخت زکات فطره استفاده می کند و اگر سویق را از مصادیق زکات فطره دانسته، مشخص است سویق عموماً در اکثر خانه ها یافت می شده است.

عَنْ حَمَّادٍ وَ بُرَیْدٍ وَ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ وَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ(ع) قَالُوا سَأَلْنَاهُمَا(ع) عَنْ زَکَاهِ الْفِطْرَهِ قَالا صَاعٌ مِنْ تَمْرٍ أَوْ زَبِیبٍ أَوْ شَعِیرٍ أَوْ نِصْفُ ذَلِکَ کُلُّهُ حِنْطَهٌ أَوْ دَقِیقٌ أَوْ سَوِیقٌ‏ أَوْ… [۷].
حماد و برید و محمد بن مسلم می گویند ازامام باقر و امام صادق علیهما السلام درباره زکات فطره سوال کردیم. فرمودند: یک صاع از خرما یا کشمش یا جو یا نصف صاع از گندم یا آرد یا سویق یا.. .

مواردی از جمله استفاده از سویق برای تدلیک در حمام، افطاری با سویق، شهادت امام حسن(ع) و مالک اشتر با سویق مسموم، نامیدن یکی از غزوه های پیامبر به نام سویق و مواردی از این دست بیانگر رایج بودن سویق در زندگی روزمره مردم بوده است. [۸]
علاوه بر این برخی از کتب لغت در تعریف سویق به «معروف» بسنده کرده اند. [۹]
این شواهد و مدارک ما را به یقین می رسانند که سویق از متداول ترین و معروف ترین اطعمه زمان ائمه معصومین صلوات الله علیهم اجمعین بوده است.

منابع

[۱] . الکافی (ط – الإسلامیه) ج‏۵،ص ۱۸۷ و مع اختلاف فی حرفین فی تهذیب الأحکام (تحقیق خرسان) ج‏۷، ص۹۳ و بهذا المضمون فی دعائم الإسلام ج‏۲، ص ۴۲٫
[۲] . الکافی (ط – الإسلامیه) ج‏۵، ص ۱۸۷
[۳] . من لا یحضره الفقیه ج‏۳، ص ۲۷۴ / تهذیب الأحکام (تحقیق خرسان) ج‏۷، ص ۹۳ و فی دعائم الإسلام ج‏۲، ص ۴۲ لم یذکر لَا بَأْسَ بِهِ.
[۴] . الکافی (ط – الإسلامیه) ج‏۵ ص ۴۵۷
[۵] . الکافی (ط – الإسلامیه) ج‏۴ ص ۳۶۰ و فی من لا یحضره الفقیه ج‏۲ ص ۳۵۶ وَ عَلَى لِحْیَتِه بدل عن أَوْ لِحْیَتِهِ و بِکَفٍّ عن بِکَفَّیْنِ و فی تهذیب الأحکام (تحقیق خرسان) ج‏۵ ص ۳۱۶ فَیَسْقُطُ بدل عن فَسَقَطَ و ذکر بِکَفٍّ مِنْ طَعَامٍ أَوْ کَفٍّ مِنْ سَوِیقٍ‏ و أیضاً فی الإستبصار فیما اختلف من الأخبار ج‏۲ ص ۱۹۸ عن ثانی من الإختلافین
[۶] . تهذیب الأحکام (تحقیق خرسان) ج‏۷ ص ۳۵۳ / الإستبصار فیما اختلف من الأخبار ج‏۳ ص ۲۲۰
[۷]. تهذیب الأحکام (تحقیق خرسان) ج‏۴ ص۸۰ وفی الإستبصار فیما اختلف من الأخبار ج‏۲ ص ۴۲ لم یورد کُلُّهُ
[۸] . مکارم الأخلاق ص ۵۷
مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل ؛ ج‏۷ ص۵۲۸
مناقب آل أبی طالب علیهم السلام (لابن شهرآشوب) ج‏۱ ص ۱۸۶
الکافی (ط – الإسلامیه) ؛ ج‏۱ ؛ ص۴۶۶
الکافی (ط – الإسلامیه) ؛ ج‏۳ ؛ ص۵۵۹
الغارات (ط – القدیمه) ؛ ج‏۱ ؛ ص۵۳ و ص ۱۶۸
الهدایه الکبرى ص۴۳۰
دلائل الإمامه (ط – الحدیثه) ؛ ؛ ص۱۵۹
[۹] . و السَّویق‏: معروف‏،
جمهره اللغه / ج‏۲ / ۸۵۳ / سوق ….. ص : ۸۵۳
تهذیب اللغه / ج‏۹ / ۱۸۵ / سوق: ….. ص : ۱۸۳
المحیط فی اللغه / ج‏۵ / ۴۷۴ / سوق: ….. ص : ۴۷۳
الصحاح / ج‏۴ / ۱۵۰۰ / سوق ….. ص : ۱۴۹۸
المحکم و المحیط الأعظم / ج‏۶ / ۵۲۷ / سوق ….. ص : ۵۲۳
شمس العلوم / ج-۵ / ۳۲۶۹ / [السویق‏]: ….. ص : ۳۲۶۹
لسان العرب / ج‏۱۰ / ۱۷۰ / سوق: ….. ص : ۱۶۶
تاج العروس / ج‏۱۳ / ۲۳۰ / [سوق‏]: ….. ص : ۲۲۶
و السویق‏ ما یعمل من الحنطه و الشعیر معروف‏.
المصباح المنیر فى غریب الشرح الکبیر للرافعى / النص / ۲۹۶ / سوق ….. ص : ۲۹۶
التحقیق فى کلمات القرآن الکریم ج‏۵ / ۳۳۰ / سوق: ….. ص : ۳۲۹